Vì sao xà phòng diệt được virus?

Virus có thể hoạt động bên ngoài cơ thể trong nhiều giờ, thậm chí vài ngày. Chất khử trùng, chất lỏng, khăn lau, gel và kem có chứa cồn đều hữu ích trong việc loại bỏ chúng – nhưng chúng không hoàn toàn tốt như xà phòng thông thường.

Bạn cần hiểu rằng, một khi bạn bị nhiễm virus, không có loại thuốc nào có thể giết chết nó hoặc giúp bạn khỏi hẳn được. Chỉ có việc rửa tay bằng xà phòng có thể ngăn chặn virus lây lan. Người ta có thể tốn cả triệu đô la để tìm ra một loại thuốc chữa được coronavirus – nhưng một thanh xà phòng có thể giết chết virus

 

Vậy tại sao xà phòng hoạt động rất tốt trên Sars-CoV-2, Corona virus và hầu hết các loại virus?

Nói một cách dễ hiểu, virus là một hạt nano tự lắp ráp, trong đó liên kết yếu nhất là hai lớp lipid (béo). Xà phòng hòa tan màng chất béo và lớp gai virus rơi ra như từng mảnh ghép và chết – hay đúng hơn, nó sẽ bị vô hiệu hoá.

Nói một cách chuyên sâu hơn, hầu hết các virus bao gồm ba khối xây dựng chính: axit ribonucleic (RNA), protein và lipid. Một tế bào bị nhiễm virus tạo ra rất nhiều khối xây dựng này, sau đó tự lắp ráp để tạo thành virus. Quan trọng, không có liên kết cộng hóa trị mạnh giữ các đơn vị này lại với nhau, điều đó có nghĩa là bạn không nhất thiết cần các hóa chất cực mạnh để tách các đơn vị đó ra. Khi một tế bào bị nhiễm bệnh chết đi, tất cả những virus mới này thoát ra và tiếp tục lây nhiễm sang các tế bào khác. Một số có thể đi vào đường dẫn khí của phổi.

Khi bạn ho, hoặc đặc biệt là khi bạn hắt hơi, những giọt nhỏ từ đường thở có thể bay xa tới 10m. Những con virus lớn hơn mang mầm bệnh coronavirus chính có thể đi ít nhất hai mét.

Những giọt nhỏ này kết thúc trên bề mặt và thường khô nhanh chóng. Nhưng virus vẫn hoạt động. Da người là bề mặt lý tưởng cho virus. Nó là loại hữu cơ, và các protein và axit béo trong các tế bào chết trên bề mặt tương tác với virus.

Khi bạn chạm vào, giả sử, một bề mặt thép có hạt virus trên đó, nó sẽ dính vào da bạn. Nếu sau đó bạn chạm vào mặt, đặc biệt là mắt, lỗ mũi hoặc miệng, bạn có thể bị nhiễm trùng. Thực tế là, hầu hết mọi người đều chạm vào mặt mình cứ sau hai đến năm phút.

Rửa virus bằng nước cũng được. Nhưng nước không tốt trong việc phá vỡ các tương tác mạnh mẽ, giống như keo giữa da và virus. Nước không đủ để vô hiệu hoá virus.

Nước xà phòng là hoàn toàn khác. Xà phòng chứa các chất giống như chất béo được gọi là amphiphiles, một số trong đó có cấu trúc rất giống với lipid trong màng virus. Các phân tử xà phòng, phá vỡ với các lipid trong màng virus. Đây cũng là cơ chế để xà phòng cũng loại bỏ bụi bẩn bình thường khỏi da.

Xà phòng không chỉ làm mất kết dính keo giữa virus và da mà còn cả các tương tác giống như Velcro giữ các protein, lipid và RNA trong virus với nhau.

Các sản phẩm có chứa cồn hoặc chứa dung dịch cồn có tỷ lệ cao (thường là 60-80% ethanol) và diệt vi rút theo cách tương tự. Nhưng xà phòng tốt hơn bởi vì bạn chỉ cần một lượng nước xà phòng khá nhỏ, với sự cọ xát, bao phủ toàn bộ bàn tay của bạn một cách dễ dàng. Trong khi đó, bạn cần phải để virus được ngấm ethanol trong một thời gian ngắn, nên nếu chỉ lau hoặc xoa gel trên tay không đảm bảo chưa đảm bảo mọi ngóc ngách trên da được “thấm” hoàn toàn.

Vì vậy, xà phòng là tốt nhất, nhưng trong những tình huống không thể dùng xà phòng, bạn vẫn nên sử dụng chất khử trùng có cồn để phòng tránh lây nhiễm virus.